تبخال دهان (Oral Herpes) یا هرپس لب (Herpes Simplex Labialis) یک بیماری ویروسی شایع و مسری است که توسط ویروس هرپس سیمپلکس (HSV-1) ایجاد میشود. این ویروس از طریق تماس مستقیم با بزاق، پوست یا مخاط آلوده وارد بدن شده و باعث ایجاد تاولها و زخمهای دردناک روی لب، داخل دهان، زبان یا لثه میشود و گاهی با علائمی مانند تب و بیحالی همراه است.
پس از عفونت اولیه، ویروس در سلولهای عصبی بدن بهصورت غیرفعال باقی میماند و در شرایطی مانند استرس، ضعف سیستم ایمنی، خستگی یا بیماری دوباره فعال شده و موجب عود تبخال میشود.
تبخال فقط انسان را مبتلا میکند و طبق آمار، حدود دو سوم بزرگسالان ناقل این ویروس هستند. اگرچه تبخال معمولاً بیماری خطرناکی محسوب نمیشود، اما بسیار مسری است و میتواند باعث ناراحتی و ظاهر ناخوشایند شود. خوشبختانه علائم تبخال معمولاً طی 1 تا 3 هفته خودبهخود یا با استفاده از کرمها و داروهای ضدتبخال کاهش مییابد.
چه عواملی باعث ایجاد تبخال میشوند؟
تبخال به دلیل آلودگی با ویروس هرپس سیمپلکس نوع 1 (HSV-1) ایجاد میشود. این ویروس معمولاً قبل از 20 سالگی به بدن وارد شده و بر روی لبها و نواحی اطراف دهان تاثیر میگذارد. ویروس میتواند با تماس نزدیک با فرد آلوده، مانند بوسیدن و یا از طریق لمس اشیا آلوده به ویروس مانند حوله، ظرف غذا و یا ژیلت اصلاح منتقل شود. ویروس تا پایان عمر و به صورت خفته در داخل سلولهای عصبی باقی میماند و شرایط استرس زا منجر به شیوع مجدد آن میشود. از جمله شرایطی که باعث عود تبخال دهانی میشوند، موارد زیر هستند:
- تب
- قاعدگی
- استرس
- خستگی
- تغییرات هورمونی
- عفونت تنفسی
- هوای گرم
- سیستم ایمنی ضعیف
- انجام کارهای دندانپزشکی
انواع تبخال
ویروس تبخال در دو صورت ظاهر می شود:
ویروس تبخال نوع 1:
معمولاً از طریق تماس با بزاق آلوده منتقل می شود (برای مثال از طریق بوسیدن، خوردن از یک ظروف و یا به اشتراک گذاری موارد شخصی) مرتبط با عفونت دهان، لب و صورت است.
ویروس تبخال نوع 2:
این ویروس در صورت داشتن روابط جنسی پرخطر و در اثر برخورد با زخم های تناسلی ایجاد میشود. امکان سرایت این ویروس از طریق تماس دهانی و جنسی نیز میباشد. در صورت اطمینان بهتر است آزمایش اچ پی وی هم انجام شود تا از شیوع بیماری جلوگیری شود.
علائم تبخال لب چیست؟
ابتلای اولیه به این ویروس ممکن است با علائم خفیف و یا بدون علامت باشد و طی یک تا سه هفته پس از اولین تماس با ویروس، به صورت تاول در نزدیکی یا روی دهان ظاهر شود. بهبود این تاول ها معمولا تا سه هفته طول میکشد، اما در صورت ابتلای مجدد علائم شدیدتر خواهد بود:
- تاول یا زخم در دهان، لب، زبان، بینی یا لثه ها
- سوزش و درد در اطراف تاول ها
- سوزن سوزن شدن یا خارش نزدیک به لب
- چندین تاول کوچک که با هم رشد میکنند و ممکن است قرمز و ملتهب شوند.
- سوزن سوزن شدن یا احساس گرما روی لب یا نزدیک آن که معمولاً یک علامت هشدار دهنده است و نشان میدهد ظرف یک تا دو روز تبخال ظاهر میشود.
عوارض احتمالی تبخال چیست؟
- عود مکرر زخمها و تاولهایی که نیاز به درمان مداوم دارند.
- گسترش ویروس به سایر قسمتهای پوست
- گسترش عفونت (در اینجا بیشتر بخوانیم)در بدن که در افراد با سیستم ایمنی ضعیف خطرناک است.
- زخم قرنیه (اگر تاول یا زخم در نزدیکی چشم ایجاد شود.)
اگر کودک با سن کمتر از 8 هفته به این ویروس مبتلا شود، حتما باید به پزشک مراجعه شود زیرا ممکن است با عوارضی مانند عفونت شدید و آسیب به مغز همراه باشد. برای چکاپ کامل و انجام آزمایش برای اطلاع از میزان ایمنی بدن در منزل کلیک کنید.
تبخال را چطور در خانه درمان کنیم؟
- درمان تبخال با لیمو
میتوانید از یک برش لیمو بر روی تبخال خود استفاده کنید، خواص ضد ویروسی لیمو به کاهش قرمزی و تورم پوست کمک میکند. مرهم لیمو به صورت کپسول هم در بازار موجود است.
- درمان تبخال با کمپرس سرد و گرم
کمپرس گرم یا سرد میتواند درد و خارش تبخال را تسکین دهد. قرار دادن کمپرس گرم در اطراف لب از ایجاد تاول در هنگام عفونت جلوگیری میکند و کمپرس سرد هم باعث کاهش التهاب تبخال میشود. البته بهتر است یخ را مستقیماً بر روی زخم قرار ندهید.
- درمان تبخال با آلوئه ورا
اثرات ضد التهابی و ضد ویروسی ژل آلوئه ورا میتواند به تسکین و درمان تبخال کمک کند.
- درمان تبخال با کرم ضد آفتاب
استفاده از کرم ضد آفتاب، زخم تبخال را ترمیم کرده و استفاده روزانه آن بر روی لب میتواند احتمال ابتلای مجدد به تبخال را کاهش دهد.
- درمان تبخال با کم کردن استرس
با توجه به اینکه استرس، ویروس تبخال را از حالت غیرفعال خارج میکند، کاهش استرس یکی از راههای جلوگیری از تبخال است. انجام مراقبه، ورزش منظم و دوری از عوامل استرس زا به کاهش استرس کمک میکنند.
- درمان تبخال با ایبوپروفن یا استامینوفن
استفاده از مسکنهایی مانند ایبوپروفن یا استامینوفن به کاهش درد تبخال کمک میکند.
- درمان تبخال با سرکه سیب
خاصیت ضد میکروبی سرکه سیب می تواند به درمان تبخال کمک کند. اما با توجه به اینکه سرکه سیب تحریک کننده پوست است، بهتر است رقیق شده و فقط یک یا دو بار در روز مورد استفاده قرار گیرد.
- درمان تبخال با روغن درخت چای
اگر با بوی روغن درخت چای مشکل ندارید، استفاده از محلول رقیق شده آن میتواند در درمان تبخال موثر باشد.
- درمان تبخال با سیر
مطالعات قدیمی نشان میدهد که آلیسین موجود در سیر ممکن است در برابر ویروس تبخال موثر باشد. با این وجود، مدرک مشخصی که تاثیر سیر را در درمان تبخال تایید کند، وجود ندارد.
- درمان تبخال با عسل کانوکا
مطالعات جدید نشان میدهد که عسل کانوکا، از درخت مانوکا در نیوزیلند، میتواند به اندازه آسیکلوویر در درمان تبخال موثر باشد.
- درمان تبخال با لیزین
این اسید آمینه ضروری که به صورت مکمل خوراکی و کرم در دسترس است، از شیوع مجدد تبخال جلوگیری میکند. اما چون هیچ دوز بهینه و یا نوع خاصی از آماده سازی آن توصیه نشده، بهتر است قبل از استفاده از آن با پزشک مشورت شود.
- درمان تبخال با روغن نعناع
روغن نعناع در مقابله با ویروس هرپس سیمپلکس موثر است و استفاده از حالت رقیق شده آن به محض احساس سوزن سوزن شدن میتواند مفید باشد.
- درمان تبخال با ویتامین ها
مصرف ویتامین D با بهبود سیستم ایمنی بدن در برابر عفونت از عود زخمهای تبخال جلوگیری میکند. بنابراین استفاده از قرص و یا مکمل ویتامین D انتخاب خوبی است. خواص آنتی اکسیدانی ویتامین E هم با ایجاد مقاومت در برابر استرس، احتمال عود عفونت را کاهش میدهد.
در صورتی که با مصرف کپسول ویتامین E به هر دلیلی سازگاری ندارید، بهتر است از خوراکیهای سرشار از ویتامین E مانند اسفناج، آووکادو و روغن زیتون استفاده کنید.
- درمان تبخال با انار
انار که از گذشته به عنوان داروی خانگی ضد عفونت استفاده میشود، حاوی روی بوده و مصرف آن در کاهش عفونتهای تبخال موثر است.
درمان دارویی تبخال
زخمهای تبخال معمولاً پس از چند روز خود به خود از بین میروند، اما استفاده از برخی داروها مانند آسیکلوویر (Zovirax)، والاسیکلوویر (والترکس)، پنسیکلوویر (دناویر) و فامسیکلوویر به تسریع بهبودی کمک میکند. مصرف این داروها بهتر است با مشاهده اولین علائم زخم دهان مانند گزگز لب و قبل از ظاهر شدن تاولها انجام شود.
داروهای خوراکی یا تزریقی هم برای تبخال وجود دارد که معمولا برای افراد با سیستم ایمنی ضعیف مانند نوزادان زیر 6 هفته و یا افراد مبتلا به بیماریهای حاد تجویز میشود. اگر جزو افرادی هستید که سالانه چندین بار تبخال را تجربه میکنید، میتوانید برای جلوگیری از ابتلا، در تمام طول سال از داروهای ضد ویروسی خوراکی استفاده کنید.
علاوه بر این، برخی افراد در شرایط خاص ممکن است نیاز به بستری شدن در بیمارستان داشته باشند:
- کسانی که عفونت موضعی شدید و یا سیستم ایمنی ضعیفی دارند.
- افرادی که عفونت در آنها به سایر اندامها سرایت کرده است.
- افرادی که نیاز به هیدراتاسیون تزریقی دارند.
- نوزادان با سن کمتر از 6 هفته
چطور از شیوع تبخال جلوگیری کنیم؟
- دستمال یا وسیله آلوده را در آب جوش قرار دهید.
- از ظرف غذا یا وسایل شخصی مشترک با افراد آلوده استفاده نکنید.
- از بوسیدن و رابطه جنسی دهانی با فرد آلوده اجتناب کنید.
- برای جلوگیری از انتقال ویروس به سایر قسمتهای بدن، تاول یا زخم را لمس نکنید و در صورت انجام این کار، بلافاصله دستان خود را با آب و صابون بشویید.
منابع: healthline.com, medicalnewstoday.com, webmd.com
نظرات مشتریان ما
نظری ثبت نشده است