در اردیبهشت 1405، نام هانتاویروس یکبار دیگر در اخبار جهانی به صدر رسید؛ این بار به دلیل شیوع این ویروس در کشتی تفریحی هلندی MV Hondius در اقیانوس اطلس که منجر به مرگ سه مسافر شد. سازمان جهانی بهداشت پنج مورد تأییدشده اعلام کرد و بلافاصله پرسش بزرگ در ذهن همه شکل گرفت: آیا باید نگران همهگیری جدیدی باشیم؟
پاسخ کوتاه: خیر. اما بهتر است بدانید دقیقاً چرا.
هانتاویروس چیست؟
هانتاویروس (Hantavirus) خانوادهای از ویروسهاست که توسط جوندگان — عمدتاً موشهای صحرایی و موشهای خانگی — حمل میشود. نام این ویروس از رودخانه هانتان در کره گرفته شده، جایی که اولین موارد جدی آن در جریان جنگ کره شناسایی شدند.
دو بیماری اصلی ناشی از هانتاویروس وجود دارد:
- سندرم ریوی هانتاویروس (HPS): عمدتاً در آمریکای شمالی و جنوبی
- تب خونریزیدهنده با سندرم کلیوی (HFRS): عمدتاً در اروپا و آسیا، از جمله ایران
شیوع اخیر: کشتی MV Hondius، اردیبهشت 1405
در اردیبهشت 1405 (می 2026)، سازمان جهانی بهداشت شیوع هانتاویروس را در میان مسافران کشتی تفریحی هلندی MV Hondius تأیید کرد. این کشتی پیش از بازگشت به اروپا، از آرژانتین، شیلی و اروگوئه بازدید کرده بود و مسافران در مناطقی با جوندگان حامل ویروس آند (Andes virus) در تماس بودهاند.
نتیجه: سه کشته، چندین بیمار بستری، و یک هشدار جهانی. سازمان جهانی بهداشت خطر برای جمعیت جهانی را «پایین» ارزیابی کرد و متخصصان صراحتاً اعلام کردند: «این SARS-CoV-2 نیست. این آغاز یک پاندمی کووید نیست.»
راههای انتقال هانتاویروس
مهمترین چیزی که باید بدانید این است: هانتاویروس اصولاً از انسان به انسان منتقل نمیشود — با یک استثناء مهم.
انتقال از جوندگان به انسان
- استنشاق هوای آلوده به ادرار، مدفوع یا بزاق خشکشده موشها (رایجترین راه)
- لمس مستقیم مدفوع جوندگان و سپس دست زدن به دهان یا بینی
- خوردن غذای آلوده به مدفوع جوندگان
- گاز گرفتن توسط جوندگان آلوده (نادر)
استثناء: ویروس آند
تنها سویهای از هانتاویروس به نام ویروس آند (Andes Virus) که در مناطق کوهستانی آرژانتین و شیلی یافت میشود، توانایی محدود انتقال از انسان به انسان را دارد. این انتقال فقط از طریق تماس طولانیمدت و بسیار نزدیک — مانند اعضای خانواده یا شرکای زندگی — اتفاق میافتد. متوسط تعداد افرادی که یک بیمار مبتلا به ویروس آند آلوده میکند کمتر از یک نفر است. به همین دلیل این بیماری به همهگیری تبدیل نمیشود.
علائم هانتاویروس
دوره کمون (فاصله بین آلودگی تا بروز علائم) معمولاً 2 تا 4 هفته است، اما میتواند از یک هفته تا دو ماه متغیر باشد.
مرحله اول — علائم اولیه (3 تا 5 روز)
هر دو نوع بیماری با علائمی شبیه آنفولانزا شروع میشوند، اما درد عضلانی معمولاً شدیدتر از آنفولانزای معمول است:
- تب بالا (38 تا 40 درجه)
- درد شدید عضلانی، بهویژه در رانها، باسن، کمر و شانهها
- سردرد
- خستگی شدید
- تهوع، استفراغ، اسهال و دردهای شکمی
مرحله دوم — سندرم ریوی (HPS)
4 تا 10 روز پس از علائم اولیه، در صورت ابتلا به HPS:
- تنگی نفس ناگهانی و شدید
- سرفه خشک
- فشار خون پایین
- پر شدن ریهها از مایع
نرخ مرگومیر HPS: 35 تا 50 درصد. این بیماری جدی است.
مرحله دوم — تب خونریزیدهنده با سندرم کلیوی (HFRS)
در صورت ابتلا به HFRS (نوع رایجتر در ایران و آسیا):
- فشار خون پایین
- اختلالات انعقادی خون
- نارسایی حاد کلیه
نرخ مرگومیر HFRS: 5 تا 15 درصد.
آیا هانتاویروس پاندمی بعدی است؟
این سوالی است که این روزها ذهن بسیاری را درگیر کرده. پاسخ متخصصان روشن است: خیر. این سه دلیل اصلی را بدانید.
اول: انتقال انسان به انسان بسیار محدود است.
برخلاف ویروس کووید-19 که از طریق هوا و تنفس عادی منتقل میشد، هانتاویروس اصولاً از جوندگان به انسان منتقل میشود. حتی ویروس آند که استثناء است، نرخ انتقال کمتر از یک نفر به ازای هر بیمار دارد — یعنی زنجیره انتقال خودبهخود میشکند.
دوم: سابقه تاریخی نشان میدهد همهگیری رخ نداده.
هانتاویروس از دهه 1950 شناخته شده است. صدها مورد سالانه در آمریکای لاتین ثبت میشود و هرگز به همهگیری جهانی تبدیل نشده.
سوم: WHO خطر را «پایین» ارزیابی کرد.
سازمان جهانی بهداشت در مه 2026 رسماً اعلام کرد خطر این ویروس برای جمعیت جهانی پایین است.
پیشتر در مقاله ای راجع به ویروس کرونا صحبت کرده بودیم.
درمان هانتاویروس
متأسفانه در حال حاضر هیچ درمان اختصاصی یا واکسن تأییدشدهای برای هانتاویروس وجود ندارد. درمان کاملاً حمایتی است و هدف آن کمک به بدن برای غلبه بر بیماری است:
- بستری در بیمارستان و پایش مداوم قلبی
- تنفس مصنوعی در موارد سندرم ریوی
- ECMO (اکسیژنرسانی خارج از بدن) در موارد شدید
- هموفیلتراسیون در نارسایی کلیه
- مدیریت فشار خون
تشخیص زودهنگام کلیدی است. اگر اخیراً از مناطق روستایی آمریکای لاتین بازگشتهاید و تب بالا همراه با درد عضلانی شدید دارید، فوراً به پزشک مراجعه کنید و سابقه سفر خود را ذکر کنید.
برای مدیریت تب و دردهای عضلانی در مراحل اولیه، پزشک ممکن است داروهای تسکیندهنده تجویز کند. در صورت نیاز به تهیه سریع دارو در تهران، میتوانید از داروخانه آنلاین پزشکبوک استفاده کنید و دارو را ظرف 60 دقیقه درب منزل دریافت کنید.
پیشگیری از هانتاویروس
چون واکسنی وجود ندارد، پیشگیری از تماس با جوندگان تنها راه محافظت است.
در خانه و محل کار
- منابع غذایی جوندگان را حذف کنید: خوراک حیوانات خانگی در ظرف دربسته، زباله در سطل دردار
- درزها و شکافهای دیوار و کف را مسدود کنید
- هنگام تمیز کردن مناطقی که مدفوع موش وجود دارد حتماً از ماسک N95 و دستکش استفاده کنید
- منطقه را قبل از تمیز کردن با محلول آب و وایتکس (یک قسمت وایتکس + ده قسمت آب) خیس کنید
- هرگز جاروبرقی نکشید یا جارو نزنید — ذرات را معلق میکند و خطر استنشاق ایجاد میکند
در طبیعت و سفر
- از خوابیدن در مناطق آلوده به جوندگان یا نزدیک دیوارهای قدیمی در طبیعت خودداری کنید
- غذا را در ظرفهای دربسته نگه دارید
- از دست زدن به جوندگان زنده یا مرده خودداری کنید
- در چادرزنی از کفپوش محکم و زیپدار استفاده کنید
توصیه ویژه برای مسافران به آمریکای لاتین
ویروس آند در جنوب آرژانتین، شیلی و مناطق آندی پراکنده است. اگر قصد سفر به این مناطق را دارید، از فعالیت در مناطق روستایی دورافتاده و تماس با جوندگان وحشی پرهیز کنید.
هانتاویروس در ایران
در ایران موارد هانتاویروس وجود دارد اما عمدتاً از نوع HFRS است — سویههای اروپایی-آسیایی که نرخ مرگومیر پایینتری دارند. این موارد معمولاً با تماس با جوندگان در مناطق روستایی، انبارها و فضاهای کشاورزی مرتبط هستند. برای ساکنان شهری خطر بسیار پایین است.
سویه آمریکای جنوبی (ویروس آند) که در شیوع اخیر کشتی تفریحی نقش داشت، در ایران وجود ندارد.
منابع
WHO
نظرات مشتریان ما
نظری ثبت نشده است